Monday, 21 October 2019

  • Slide image one
  • Slide image two
  • Slide image three
Over de Krommerijnder PDF Afdrukken E-mailadres
De Krommerijnder was een geheel open trekschuit, met vóór een mastdoftje. Hij had een roer en kon bij gunstige wind worden gezeild door het plaatsen van een mastje en het hijsen van een sprietzeil. Volgens een informant waren er geen dwarsschotten, maar op foto's zijn deze duidelijk te herkennen. De aak met de "bogen" was vermoedelijk bedoeld voor personenvervoer. Bij slecht weer werd over die bogen een huif aangebracht zodat de passagiers droog zaten.

De aken werden vrijwel altijd geweegd (geboomd). Geheel voorin en geheel achterin was een dwarsscheepse sleuf, de "weegte". Daarin werd van opzij en vanaf de wal een lange boom, van 7 à 8 meter lengte, gestoken. Bij het wegen werd deze paal vanaf de wal in de vaarrichting geduwd. Behalve dat de aak naar voren ging begon hij ook te draaien en wel met de kop van de wal af. Het was de kunst van de schipper om de aak een beetje schuin door het water te duwen en wel een ietsje met de kop naar de oever waar de schipper liep te wegen. Was het water erg breed, dan werd aan het einde van de weegboom een lang touw bevestigd, dat door de schipper vanaf de wal werd voorgetrokken. Een uitgebreide verhandeling over de Krommerijnder en de bouw ervan kunt u vinden in het boek "Verdwenen Schepen" van G.J. Schutten. (Te koop bij de boekhandel)

Rond 1930 tot 1935 begon het vervoer over de weg steeds belangrijker te worden. In die tijd werd het belang van de Krommerijnder minder en minder. Nog even is geprobeerd om het schip een andere functie te geven, bijvoorbeeld voor visvangst op de rivier, maar dat heeft niet mogen baten. De prachtige Krommerijnder die zo lang een essentiële rol had gespeeld in het economische en sociale leven van het gehele Kromme Rijngebied verdween en op dit moment is er, voor zover wij weten, geen enkel schip meer te vinden. Slechts enkele restanten ervan. Die liggen nu in een vitrine in museum Dorestad. Dat is de reden dat de Stichting Wijkse Projekten heeft besloten het initiatief op te pakken om deze Kromme Rijnaak te herbouwen.
In het Maritiem Museum in Rotterdam (een bijzonder interessant museum, bezoek aanbevolen!) is een fraaie afbeelding aanwezig van een Krommerijnder (ofwel Kromme Rijnaak). Het is een aquarel gemaakt door Ing. Emile van Konijnenburg met een zestal tekeningen van een Kromme Rijnaak.
Aan de linkerzijde boven een zijaanzicht bakboordzijde, midden een lengtedoorsnede en onder een bovenaanzicht. Aan de rechterzijde boven een vooraanzicht, midden een dwarsdoorsnede en onder een achteraanzicht. Met vermelding van schaal 1 : 50. Het geheel is gevat in een kader waarbij rechts een decoratief element. Afmetingen: hoogte 31.9 cm, breedte 66.4 cm. De aquarel is gemaakt in 1895.
Hieronder een tekening waarop wederom een Krommerijnder te zien is. Naar we ons hebben laten vertellen is dit een tekening van een plek in Bunnik. Helaas zijn de verdere achtergronden en de oorsprong van de tekening bij ons niet bekend. Als u het weet, laat het ons dan a.u.b. weten!

Zo af en toe kom je ineens een afbeelding tegen in je eigen archief waarvan je je het bestaan niet realiseerde. Zo werd ik opmerkzaam gemaakt op het boek "Tot in de kersentijd" waar op bladzijde 11 een afbeelding staat van het formaat van een postzegel waarop een Krommerijnder staat afgebeeld die gebruikt werd voor het vervoer van kersen uit de streek. Logisch natuurlijk. De kersen werden in vroeger jaren natuurlijk met de Krommerijnder naar de streekmarkten in de regio vervoerd! Zie de afbeelding hieronder. Overigens is de plaats waar de opname is gemaakt de voormalige haven in Wijk bij Duurstede waar nu het Walplantsoen, de grote parkeerplaats aan de rand van het centrum, is.

De volgende afbeelding is wel heel interessant. Het is ligplaatsvergunning nr. 80 uitgegeven op 19 juli 1895 aan H. van Donselaar uit Driebergen. Hij verwierf hiermee het recht om tot wederopzegging aan te leggen aan de "Oude Gracht Weerdzijde voor de percelen 39 en 41 onder voorwaarde dat hij deze ligplaats onmiddellijk moet verlaten wanneer hem dit door of vanwege de havenmeester wordt aangezegd, zullende deze aanwijzing geacht worden te zijn vervallen wanneer de adressant niet meer zijn beroep uitoefent of wanneer hij onder gewone omstandigheden gedurende langer dan drie maanden met zijn vaartuig deze ligplaats niet heeft ingenomen."

En zo gaat de Krommerijnder, die tot voor kort bijna in de vergetelheid verdwenen was, steeds meer leven. Bent u al in Museum Dorestad geweest om de mini-expositie in de lobby te bekijken? Interessant en leuk om te zien!
Op het internet kun je nog weleens verrassende en interessante onderwerpen aantreffen. Zo vonden we enige tijd geleden een historie over ene Pieter van Manen. De (ingekorte) tekst treft u hieronder aan:
Pieter van Manen, schepen van Bunnik en Vechten en eigenaar van een Crommenrijnse Schuijt
"Pieter was schipper van Bunnik op Utrecht en behalve dat wordt hij in de periode van 1758 t/m 1775 ook genoemd als schepen - te vergelijken met de huidige wethouder - van Bunnik en Vechten. In 1782 was hij kennelijk door z'n centen heen: hij kocht een nieuwe 'Crommenrijnse Schuijt' voor 195 gulden, maar moest het geld daarvoor lenen bij de Gereformeerde Kerk tegen een jaarlijkse rente van drie procent. Met deze Krommerijnder of Krommerijnaak, zoals deze schuit ook werd genoemd, verdiende hij z'n dagelijkse brood als schipper van Bunnik op Utrecht. In het stroomgebied van de Kromme Rijn konden vanwege de vele nauwe bruggen en sluisjes alleen lange smalle schuiten worden gebruikt. De Krommerijnder was  zo'n lang en smal  geheel open vaartuig. Met dit type schuit kon men bovendien overal in de waarden en polders komen zonder veel concurrentie van het vervoer op de weg. Vooral 's winters waren de wegen nauwelijks begaanbaar. De Krommerijnder was een vrachtscheepje dat over tientallen kilometers vanaf de wal werd geweegd. Als er een pad langs het water ontbrak, werd er geboomd. Hij werd gebruikt voor de aanvoer  van bakstenen en turf en voor de afvoer van griendhout, fruit, talhout en takkenbomen.  Waarschijnlijk vervoerde Pieter ook personen en dan werd de Krommerijnder voorzien van een grote, witte huif die over houten beugels werd gespannen."
Soms loop je zomaar tegen enthousiaste mensen aan die nog meer achtergrond geven over de Krommerijnder. Zo ontvingen we van Bertus en Inge Haze in Amerongen, vrienden van Joop Gijsbertsen (één van de mensen van het bouwteam) enige boeken met nog wat illustraties waarop het schip te zien is. De foto's hieronder komen uit het boek "Ons eigen Land" en het boek "Utrecht in Beeld".